Prace przygotowawcze dotyczące budowy domu należy rozpocząć od ustanowienia uczestników procesu budowlanego.
Uczestników procesu budowlanego ustanawia pierwszy z nich czyli inwestor.
Oprócz tego inwestor ma obowiązek zorganizowania całego procesu budowlanego, z uwzględnieniem zawartych w przepisach zasad bezpieczeństwa i ochrony zdrowia. Chodzi głównie o zapewnienie opracowania projektu budowlanego, wykonania i odbioru robót budowlanych, opracowania planu bezpieczeństwa. Zapewnienie tych czynności wymagać będzie zatrudnienie kolejnych uczestników procesu budowlanego.
„Najbliżej” inwestora jest inspektor nadzoru autorskiego. Jeżeli realizujemy standardowe projekty domów jednorodzinnych, które nie są nad wyraz skomplikowane, to, czy zatrudnimy inwestora zależy tylko od nas. W niektórych sytuacjach, pozwolenie na budowę zawiera nakaz ustanowienia inwestora, ale ma to przypadek tylko, gdy realizuje się obiekty użyteczności publicznej, projekty domów wielorodzinnych lub projekty wysokie i bardzo skomplikowane.
Inspektor nadzoru inwestorskiego dba o nasze (inwestora) interesy na placu budowy. Reprezentuje nas na budowie, sprawując kontrolę zgodności jej realizacji z tym, co zawiera projekt domu, a także ze wszelkimi przepisami prawnymi i zasadami wiedzy technicznej. Inspektor posiadać musi bowiem uprawnienia do danych czynności i posiadać doświadczenie przy budynkach o podobnej technologii czy skomplikowaniu.
Obowiązkiem inwestora jest również sprawdzanie jakości wykonywanych robót w wbudowanych wyrobów budowlanych, w szczególności zapobieganie zastosowaniu wyrobów budowlanych wadliwych i niedopuszczonych do stosowania w budownictwie. Uczestniczy on ponadto w odbiorach technicznych instalacji i w czynnościach odbioru gotowych obiektów budowlanych i przekazywania ich do użytkowania. Na nasze zlecenie może również kontrolować rozliczenia budowy.
Aby wypełnić należycie swojej obowiązki, inspektor nadzoru inwestorskiego powinien mieć również prawa na placu budowy. Inspektor ma więc prawo wydawania poleceń kierownikowi budowy, dotyczących zauważanych nieprawidłowości a także żądać od kierownika budowy poprawek bądź ponownego wykonania wadliwie wykonanych robót.
Uwaga – nie mylić inspektora nadzoru inwestorskiego z inspektorem nadzoru budowlanego, który jest urzędnikiem państwowym, którego zadaniem na przykład jest kontrola zgodności budynku z projektem budowlanym przed uzyskaniem pozwolenia na użytkowanie.
O ile inspektor ma prawo wydawać polecania kierownikowi budowy, o tyle ten ma prawo wystąpić do inwestora o zmiany w rozwiązaniach projektowych, jeżeli są one uzasadnione koniecznością zwiększenia bezpieczeństwa realizacji robót budowlanych lub usprawnienia procesu budowy.

Kierownik budowy jest bowiem trzecim uczestnikiem procesu budowlanego. Do jego podstawowych obowiązków należy przejęcie od inwestora terenu budowy. Od chwili protokołu w tej sprawie, to kierownik odpowiada za odpowiednie zabezpieczenie terenu budowy, wraz ze znajdującymi się na nim obiektami budowlanymi, urządzeniami technicznymi.
Kierownik budowy ma również obowiązek organizacji i rozpoczęcia budowy: zapewnienie geodezyjnego wytyczenia obiektu oraz zorganizowanie budowy i kierowanie budową obiektu budowlanego w sposób zgodny z projektem i pozwoleniem na budowę, przepisami, w tym techniczno-budowlanymi, oraz przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy.
Kierownik budowy jest odpowiedzialny za dziennik budowy.
Dziennik budowy to urzędowy dokument, w którym chronologicznie wpisuje się prace budowlane, zalecenia i uwagi. Prawo dokonywania wpisów ma właśnie kierownik budowy, kierownicy poszczególnych robót budowlanych, inspektor nadzoru inwestorskiego i projektant, czyli czwarty uczestnik procesu budowlanego.
Projektant musi sporządzić projekt budowlany zgodny z obowiązującymi normami prawnymi oraz z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, a w przypadku jego braku, z warunkami zabudowy – to jest jego najważniejszy obowiązek.
W świetle obowiązujących przepisów, projektantem jest osoba, która adaptowała projekty domów do warunków zabudowy i przejmuje ona wszystkie prawa i obowiązki autora projektu, jednym słowem staje się za niego odpowiedzialna. Projektant ma więc prawo żądania wpisem do dziennika wstrzymania robót budowlanych, jeżeli stwierdzi możliwość powstania zagrożenia lub zauważy wykonywanie ich niezgodnie z projektem.
Architekt adaptujący – projektant musi posiadać stosowne uprawnienia i złożyć oświadczenie o ich posiadaniu składając projekt budowlany.
Przypomnijmy, zgodnie z ustawą Prawo Budowlane, uczestnikami procesu budowlanego są:
- inspektor nadzoru inwestorskiego (dowolność)